مجله تکنولوژی
در سراشیبی سقوط؛ اینتل چگونه جایگاه برترش در صنعت تراشه را از دست داد؟
اینتل روزگاری سلطان بلامنازع صنعت تراشهی آمریکا بود، اما بهخاطر چند اشتباه بزرگ در خطر ازدستدادن امپراتوریاش قرار دارد.
تنها چند روز پس انتشار گزارش مالی اینتل در سه ماههی دوم سال، ارزش سهام شرکت که پیشتر نیز افت چشمگیری را در سهماههی اول ۲۰۲۴ تجربه کرده بود، یک شبه ۲۶ درصد کاهش یافت. این روند در یک هفتهی اخیر ادامه داشته و اکنون، یک سوم از ارزش سهام اینتل نسبت به یک هفته پیش از بین رفته است. ترس بر سهامداران این غول تراشهساز حاکم شده است؛ زیرا نمیدانند این سقوط تا چه زمانی ادامه خواهد داشت.
اگرچه امسال روند کاهش درآمد اینتل متوقف شده و این شرکت کماکان بزرگترین سازندهی پردازنده برای پیسی و لپتاپ بهشمار میرود، آمار کلی فروش آن در ششماههی اول سال ۲۰۲۴ کمتر از انتظار بوده است. تیم آبی که پیشبینی محتاطانهای برای سه ماههی دوم ارائه کرده بود، حالا اعلام کرده که نهتنها سودی نداشته، بلکه ضرر خالص نیز ثبت کرده است! این اوضاع وخیم بیانگر تقاضای ضعیف برای محصولات اینتل است.
به نظر میرسد که کاربران چندان از تحولات اخیر اینتل راضی نیستند. این شرکت پس از انتشار شواهدی مبنی بر اینکه هنوز تراشههای معیوب نسل ۱۳ و ۱۴ را میفروشد، خاطرنشان کرد که اگرچه این تراشهها نقایص ساختاری دارند، تلاشش را میکند تا این مشکل را با انتشار بهروزرسانی برطرف کند.
بهگفتهی اینتل، علت اصلی مشکلات ناپایداری پردازندههای دسکتاپ نسل ۱۳ و ۱۴ وجود باگ در میکروکد آنها است که باعث میشود پردازنده درخواست ولتاژ بالاتر از حد مجاز داشته باشد و در نتیجه خارج از محدودهی امن خود کار کند.
اینتل وعده داد که بهروزرسانی میکروکد برای رفع مشکل تا اواسط آگوست (اواخر مرداد ۱۴۰۳) منتشر خواهد شد؛ اما این بهروزرسانی نمیتواند پردازندههای آسیبدیده را اصلاح کند و تنها راه، تعویض آنها است. بااینحال، تیم آبی در کمال تعجب اعلام کرد که این محصولات را از قفسهها جمعآوری نخواهد کرد و حتی خبری از اعلام فراخوان برای تعویض تراشههای معیوب هم نیست. این تصمیم خشم کاربران را برانگیخت؛ تا جایی که اینتل علاوه بر مواجهه با یک شکایت جمعی، افت شدید ۳۳ درصدی یک هفتهای را در ارزش سهامش تجربه کرد.
این دردسر بزرگ، محصول ماجراهای ریزودرشتی است که یکی پس از دیگری اتفاق افتاد. اول از همه، تامز هاردور گزارشی در مورد تنظیم شکایت جمعی علیه اینتل به خاطر رسیدگی ضعیفش به نقایص پردازندههای رپتور لیک منتشر کرد. تیم آبی فقط به افزایش مدت گارانتی محصولات خود به پنج سال اکتفا کرد و شاکیان از این نگراناند که غول فناوری در آینده به همین ضمانتنامه هم پایبند نباشد. بدین ترتیب، شاکیان در حال حاضر مشغول جمعآوری امضا برای استشهادیه هستند تا دادگاه تعیین کند که نقص پردازندههای چقدر به کاربران ضرر زده است.
تامز هاردور در مورد سقوط سهام اینتل نیز گزارشی منتشر کرد که جزئیات آن شوکه کننده است: تنها در عرض ۲۴ ساعت، ارزش سهام اینتل تا ۳۰ درصد سقوط کرد و ۳۹ میلیارد دلار از ارزش این غول فناوری کاسته شد. باورش سخت است اما ارزش کل بازار اینتل از ابتدای سال جاری میلادی با افت ۶۰ درصدی از ۲۱۰ میلیارد دلار به حدود ۸۴ میلیارد دلار کاهش یافته است.
مشکلات تراشههای رپتور لیک احتمالاً تنها دلیل سقوط سهام اینتل نیست. این غول فناوری پیشتر اعلام کرده بود که در سه ماههی دوم ضرر کرده است و اکنون میخواهد ۱۵ هزار نفر از کارکنانش در سرتاسر جهان را اخراج کند. ضرر ۱٫۶ میلیارد دلاری سهماهه و اخراجیهای گسترده، قبل از انتشار خبر شکست رپتور لیک کمر سهام اینتل را شکسته بود.
تیم آبی که در حال آمادهسازی مجموعهای جذاب از محصولات جدید است، احتمال دارد با پاسخگویی ضعیفش در قضیهی نقایص پردازندههای رپتور لیک اعتماد مصرفکنندگان را از دست بدهد و مشتریان را برای خرید محصولات آیندهاش دچار تردید کند. این تراشهساز بزرگ اگر بخواهد دوباره در بازی پردازندهها پیشتاز شود، باید تکتک گامهایش را در این مسیر با احتیاط بردارد.
شروع لغزش اینتل از دهها سال پیش
وضعیت فعلی، شرایط سختی را برای پت گلسینگر، مدیرعامل اینتل ایجاد کرده است. او سه سال پیش سکان هدایت تراشهساز بزرگ آمریکایی را در دست گرفت، اما مشکلات اینتل به دهها سال پیش برمیگردد.
اینتل که زمانی نامش مترادف با «سیلیکون ولی» بود، پیش از بازگشت گلسینگر به این شرکت در سال ۲۰۲۱، به تدریج برتری خود را در تولید محصولات نیمههادی به رقبای خارجی همچون TSMC تایوان باخته بود. تیم آبی اکنون در تلاشهایی پرخطر، در هر سه ماهه میلیاردها دلار برای بازپسگیری زمین بازی هزینه میکند.
گلسینگر اخیراً در جمع سرمایهگذاران شرکت گفت: «مهمترین وظیفهی ما، تلاش برای بستن شکاف فناوری ایجادشده به دلیل بیش از یک دهه اهمال در سرمایهگذاری است.» گلسینگر تأکید کرد اینتل هنوز در مسیر رسیدن به چشمانداز سال ۲۰۲۶ است، اما سرمایهگذاران به اوضاع شرکت خوشبین نیستند.
سهام اینتل با حدود ۶۰ درصد افت قیمت در سال ۲۰۲۴، بدترین عملکرد را در میان شرکتهای فناوری فهرست S&P 500 داشته است. در سوی دیگر میدان، انویدیا، تراشهساز آمریکایی و سوپر میکرو کامپیوتر ایستادهاند که با افزایش تقاضا برای سرورهای هوش مصنوعی، رشد حیرتانگیزی را تجربه میکنند.
پت گلسینگر مدیرعامل اینتل
اینتل که سالها ارزشمندترین تراشهساز ایالات متحده بود، اکنون از نظر ارزش بازار نهتنها فقط یکشانزدهم انویدیا است، بلکه از تمام رقبای دیگر یعنی تگزاس اینسترومنتس، کوالکام، برادکام و AMD کوچکتر شده است. نباید فراموش کرد که این شرکت، چندین دهه بزرگترین شرکت نیمههادی جهان از نظر فروش بود، اما اکنون در هفت فصل پیاپی کاهش درآمد داشته است. بزرگترین تراشهساز اواخر قرن بیستم، سال گذشته از انویدیا عقب ماند و اکنون زیر غبار تاختوتاز تیم سبز گم شده است.
گلسینگر سراغ مدل کسبوکار پرریسکی رفته است. او دارد اینتل را به سمتی هدایت میکند که بهجز تولید پردازنده برای خود، برای شرکتهای دیگری مثل انویدیا، اپل و کوالکام نیز تراشه بسازد. اینتل در این مسیر، با رقبای قدرتمندی همچون TSMC و سامسونگ مواجه است و موفقیتش در جذب مشتریان، به تواناییش در کسب دوبارهی رهبری تولیدکنندگان بستگی دارد.
شرکتهای نیمههادی، جایگزینی برای TSMC میخواهند تا مجبور نباشند در شرایطی که سایهی جنگ بر سر تایوان سنگینی میکند، تنها به یک تأمینکننده تکیه کنند. رهبران سیاسی ایالات متحده اینتل را قهرمان آمریکایی تراشه مینامند و میگویند این شرکت بخش مهمی از زنجیرهی تأمین پردازندههای آمریکا است.
فرصت از دسترفتهای به نام آیفون
آیفون میتوانست تراشهی اینتل را در دل خود داشته باشد. والتر ایزاکسون در سال ۲۰۱۱ در کتاب زندگینامهی استیو جابز فاش کرد زمانی که اپل اولین آیفون را توسعه داد، استیو جابز با پل اوتلینی، مدیرعامل سابق اینتل ملاقات کرد تا در مورد استفاده از تراشههای اینتل در آیفون (که هنوز عرضه نشده بود) بحث کنند. اولین نسل آیفون با سیستمعامل مکاواس به بازار عرضه شد و منطقی بود که اپل بخواهد از تراشههای اینتل در آن استفاده کند، چرا که بهترین رایانههای آن زمان از همین تراشهها بهره میبردند.\
اما جابز تراشههای اینتل را به دو علت کنار گذاشت: نخست این که اینتل در تأمین آنها بسیار کند بود و دوم این که اپل نمیخواست آن تراشهها به رقبایش نیز فروخته شوند. به گفتهی ایزاکسون، این دو غول فناوری نتوانستند بر سر قیمت و مالکیت معنوی تراشهها به توافق برسند. بدینترتیب معامله متوقف شد و اپل نیز سامسونگ را به یاری طلبید.
همهچیز به ترانزیستورها برمیگردد
تراشهها با افزایش تعداد ترانزیستورهایشان سریعتر میشوند. تعداد ترانزیستور بیشتر، به پردازنده اجازه میدهد محاسبات بیشتری انجام دهد. اولین ریزپردازندهی اینتل که intel 4004 نام داشت و در سال ۱۹۷۱ ارائه شد، حدود دو هزار ترانزیستور داشت. برخی از تراشههای امروزی دهها میلیارد ترانزیستور دارند.
شرکتهای نیمههادی، درعین کوچک کردن تراشهها، ترانزیستورهای بیشتری روی آنها قرار میدهند. اندازهی ترانزیستور، بیانگر سطح فناوری لیتوگرافی تراشه است. بدین صورت که هرچه کوچکتر باشد تراشهی قدرتمندتر و کممصرفتری خواهیم داشت. تراشهی 4004 اینتل از فرآیند تولید ۱۰ میکرومتری (۱۰ هزار نانومتری) استفاده میکرد، درحالی که امروزه جدیدترین تراشههای TSMC از لیتوگرافی بسیار پیشرفتهی ۳ نانومتری استفاده میکنند. آخرین محصولات اینتل لیتوگرافی ۷ نانومتری دارند.
مهندسان شرکتهای نیمههادی به طراحی سالانهی پردازندههای کوچکتر افتخار میکردند. یکی از مدیرانی که در دههی ۱۹۸۰ در اینتل کار میکرد میگفت مهندسان متخصص لیتوگرافی، جواهرات تاج سلطنت این شرکت هستند. پیشبینی گوردن مور، یکی از بنیانگذاران اینتل در دههی ۱۹۶۰ که بعدها به قانون مور شهرت یافت، دهها سال است که سنگبنای دنیای فناوری است. این قانون میگوید تراکم ترانزیستورهای روی تراشهها و در نتیجه قدرت محاسباتی آنها تقریباً هر دو سال یک بار دو برابر و قیمت آنها ارزانتر میشود.
جا ماندن از قطار هوش مصنوعی
واحدهای پردازش گرافیکی یا GPUها ابتدا برای اجرای بازیهای رایانهای سنگین طراحی شده بودند، اما دانشمندان کامپیوتر میدانستند که این محصولات برای اجرای محاسبات موازی الگوریتمهای هوش مصنوعی نیز ایدئال هستند.
پس از عرضهی چتبات جنجالی ChatGPT در سال ۲۰۲۲، انویدیا توانست فروش خود را تنها طی یک سال سه برابر کند. تراشههای گرانقیمت سرور بار دیگر مورد توجه شرکتها قرار گرفتند و غولهای فناوری دوباره شروع به توسعهی سرورهای پرهزینه کردند. امروزه در سرورهای مبتنی بر GPU ویژهی هوش مصنوعی، گاهی اوقات تا هشت پردازندهی گرافیکی انویدیا را تنها با یک پردازندهی اینتل جفت میکنند. بدینترتیب در حالی که در سرورهای قدیمی، پردازندهی اینتل تقریباً همیشه گرانترین و مهمترین بخش سیستم بود، اکنون تراشههای انویدیا گرانترین تجهیزات در سرورهای مبتنی بر GPU هستند.
مسیری به دشواری راهپیمایی مرگ
اینتل از سال ۲۰۲۱ که گلسینگر سکان هدایتش را به دست گرفت، مشغول دستوپنجه نرم کردن با عواقب شکستهای قدیمی خود بوده و سخت در تلاش است از طریق نقشهی راهی که آن را «چهار نود لیتوگرافی در پنج سال» مینامد، به TSMC برسد. رسیدن به چنین هدفی آسان نیست. گلسینگر مسئولیت هدایت اینتل در مسیر کسب مجدد رهبری بازار را آنچنان سنگین میداند که یک بار در سال ۲۰۲۲ از آن به عنوان «راهپیمایی مرگ» یاد کرد.
گلسینگر میگوید تا رسیدن به مقصد نهایی دو سال دیگر فاصله دارد، اما به نظر میرسد که راهپیمایی مرگ شروع شده و اینتل به نخستین ایستگاه مقصدش رسیده است. تا آن زمان، TSMC تراشههای ۲ نانومتری خود را نیز به بازار عرضه خواهد کرد. اینتل اعلام کرده که تا سال ۲۰۲۵ تراشههای مبتنی بر فناوری ۱۸ آنگستروم خود را که معادل ۱٫۸ نانومتر است روانهی بازار خواهد کرد.
پیمودن این راه برای غول آمریکایی کمهزینه نبوده است. فروش تیم آبی به ۴٫۴ میلیارد دلار عمدتاً در بازار آمریکا رسید، اما با ضرر عملیاتی معادل ۲٫۵ میلیارد دلار همراه بود. این عدد نشاندهندهی سرمایهگذاری عظیم اینتل در تأسیسات و زیرساختهای تولید تراشههای پیشرفته است.
